Centrale As

U kunt deze tekst hier ook downloaden in pdf-formaat (128 kB)

De Centrale As kan veel mooier en beter
De Provincie wil de bereikbaarheid van Noordoost Fryslân verbeteren met een vierbaansweg waarop we 100 km per uur mogen rijden, de Centrale As. Maar die bereikbaarheid kan veel beter, als tweebaansweg met extra voordelen. Bewoners stellen vele vraagtekens bij de plannen en kunnen tot en met 2 maart hun bezwaren laten weten aan de provincie. Enkele organisaties vragen om een verbeterde versie van de Centrale As en willen op deze manier de bevolking informeren.

Het doel van de Centrale As
Verbetering van de bereikbaarheid van Noordoost Fryslân, van de verkeersveiligheid in Noordoost Fryslân en op de N356/N913, van de leefbaarheid en van de ruimtelijke en sociaal-economische structuur is de doelstelling van de Centrale As. De provincie stelt dat de Centrale As zal zorgen voor verbetering van de bereikbaarheid van Noordoost Fryslân, wanneer dit een vierbaansweg is met 100 km/u. Deze keuze heeft grote gevolgen: er zijn ruimere bochten nodig zodat de oude wegen nauwelijks kunnen worden gebruikt. Hierdoor brengt de Centrale As erg veel schade toe aan natuur en landschap.

Huidige knelpunten
De huidige wegen veroorzaken een aantal knelpunten. Negen kruispunten met verkeerslichten, twee spoorwegovergangen en een beweegbare brug zorgen voor oponthoud. Het verkeer gaat met een maximum snelheid van 50 km/u door het centrum van Burgum en Damwoude en door de rand van Hurdegaryp en Veenwouden. Dit levert een forse vertraging op voor het doorgaande verkeer. Bovendien betekent het veel gevaarlijke kruispunten voor het locale autoverkeer, fietsers en voetgangers.

Vierbaans is niet nodig
Deze knelpunten kunnen echter prima worden opgeheven zonder aanleg van een vierbaansweg met 100 km/u. Een tweebaansweg van 80 km/u die om Burgum en Damwoude heen gaat met een aanpassing van de bestaande wegen door Veenwouden en Hurdegaryp is hiervoor een uitstekend alternatief. Hiermee kan voor 3/4 de bestaande wegen worden gebruikt en zal het veel minder ten koste van het landschap gaan. Nergens meer stoplichten, spoorovergangen, brug. Overal veilige kruispunten en met 80 km/u doorrijden tussen Dokkum en Nijega. Ten opzichte van de vierbaansweg scheelt dit slechts 2 minuten tijd.

Groen alternatief
Dit alternatief is door een onafhankelijk bureau beoordeeld. Het bleek niet alleen haalbaar, maar bovendien levert het een grotere bijdrage aan de verbetering van de bereikbaarheid, de verkeersveiligheid en de leefbaarheid in het gebied.
Dit ‘groene alternatief’ is nog niet ideaal, er valt ongetwijfeld nog het een en ander aan te verbeteren. Maar het toont aan dat voor het realiseren van de door de provincie gestelde doelen de aanleg van een vierbaans Centrale As niet noodzakelijk is.

Verbetering bereikbaarheid
De tegenstanders van de vierbaansweg hebben onderzoek laten doen naar de verkeerssituatie in noordoost Friesland. Ook uit het onderzoek van de provincie zelf blijkt, dat de bereikbaarheid in noordoost Friesland goed is, er is geen sprake van files. Zelfs volgens de zeer optimistische provinciale groeiscenario’s worden er in de toekomst geen fileproblemen verwacht. Minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat concludeerde: ‘Er is geen sprake van een congestieprobleem. Vanuit bereikbaarheidsoptiek ziet het ministerie dan ook geen probleem in de regio.’ Door enkele knelpunten weg te nemen, zoals spoorwegovergangen en een brug, worden de grootste problemen al opgelost. De capaciteit van de huidige tweebaanswegen is namelijk groot genoeg om, ook in de toekomst, het verkeer te verwerken. De aanleg van een vierbaans weg is dan ook volstrekt overbodig. Het groene alternatief is beter voor de lokale bereikbaarheid. De bewoners die naar een dorp verderop willen met de fiets of de auto maken vooral gebruik van de huidige wegen. Ze vinden geen nieuwe barriëres van een weg waar ze niet op kunnen komen.

Verbetering verkeersveiligheid
De Provincie heeft de verkeersonveiligheid niet geanalyseerd. Wat voor ongevallen hebben we op welke wegen? En gaat het dan vooral om dodelijke slachtoffers of gewonden? Een goede analyse is van belang voor het bepalen van het type te nemen maatregelen. Ongevallen tussen langzaam en snelverkeer vereisen bijvoorbeeld een ander soort oplossingen dan ongevallen tussen alleen snelverkeer. Dodelijke ongelukken vinden vaak plaats bij de spoorovergangen. Ook enkele vreselijke ongelukken met jeugd die van de disco kwam, blijven in het geheugen hangen. Er is onvoldoende gekeken naar andere (vaak goedkopere) maatregelen om de verkeersonveiligheid op te lossen. Meer alcoholcontroles en het onderzoek naar het gebruik van een drankslot zijn voorbeelden van maatregelen die misschien veel meer bijdragen aan de veiligheid dan een vierbaansweg. Verreweg het grootste deel van de dodelijke ongevallen vinden plaats op spoorwegovergangen, daarom streeft de overheid er naar ze op te heffen. Bij de aanleg van de vierbaansweg wordt € 40 miljoen in spoorwegtunnels geïnvesteerd, maar de beide huidige spoorwegovergangen bij Hurdegaryp en Veenwouden blijven bestaan. Bij het groene alternatief is het wel mogelijk de overgangen helemaal op te heffen.

Verbetering van de leefbaarheid
De vierbaansweg is ook bedoeld om de barrière van de huidige wegen door Burgum en Damwoude weg te nemen. Bij de realisering ontstaat er echter een nieuwe barrière: een vierbaansweg dwars door het landschap. De verbinding tussen dorpen en buurtschappen onderling wordt soms afgesneden. Bijvoorbeeld tussen De Tike en Nijega, tussen Veenwoudsterwal en Hurdegaryp en tussen De Valom en Veenwouden. Natuurlijk zullen veel huizen minder last van verkeerslawaai hebben door de rondwegen, maar door het nieuwe tracé worden er ook huizen ingesloten tussen wegen, zoals bij Quatrebras en de Valom. En een veel groter deel van het buitengebied krijgt veel geluidsoverlast. Grote delen van het nationaal landschap De Noordelijke Wouden worden nu gekenmerkt door rust, stilte en duisternis. Met het groene alternatief zal het verkeerslawaai en het licht van de koplampen en straatverlichting dit slechts minimaal verstoren. Het open weidevogelgebied tussen Garyp en de Wijde Ee zal zelfs onaangetast blijven.

Verbetering van ruimtelijke structuur
De aanleg van de vierbaansweg leidt tot aantasting en versnippering van zeker 2000 ha prachtig, waardevol Nationaal Landschap. Dit is namelijk het gebied direkt rondom de nieuwe wegen en land dat ingesloten komt te liggen tussen de nieuwe wegen en de oude wegen, zodat er geen landbouw meer mogelijk is. Het oude cultuurlandschap zal in dit
gebied door andere plannen, verrommeling en verloedering onherroepelijk en definitief verloren gaan. Door slechts enkele korte nieuwe rondwegen aan te leggen wordt 3/4 van de oude wegen benut door het groene alternatief en is een minimale schade aan het oude landschap noodzakelijk.

Verbetering van sociaal-economische structuur.
De vierbaansweg zal geen verbetering van de sociaal-economische structuur opleveren. Op dit moment is 61% van de bedrijven in de regio tevreden met de bereikbaarheid van de bedrijfslocatie en is slechts 8% van de bedrijven niet zo tevreden. Door de aanleg van de vierbaansweg verwacht 23% van de bedrijven een verslechtering van hun positie en 15% een verbetering. Voor de plaatselijke ondernemers hoeft deze weg in het algemeen dus niet. In een onderzoek dat de provincie liet doen wordt gewaarschuwd dat het verbeteren van de bereikbaarheid van een gebied ook kan leiden tot negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van de bedrijvigheid. De concurrentie met efficiënte bedrijven elders neemt immers toe. De betere bereikbaarheid van voorzieningen in Leeuwarden voor inwoners van de regio betekent omzetverlies voor lokale bedrijven. In binnen- en buitenland zijn voorbeelden van dergelijke effecten. Het onderzoek concludeert dan ook dat het onduidelijk is wat het uiteindelijke effect van de aanleg van de Centrale As zal zijn.

Voorstanders groene alternatief
De voorstanders van dit groene alternatief zijn organisaties als It Fryske Gea, de Friese Milieufederatie, Milieudefensie, de Nederlandse Vereniging voor Cultuurlandschappen en een aantalstichtingen van bewoners van de streek. Dit zijn It Griene Erfgoed, Fryslân Moat Moai Bliuwe en Behoud Noordelijke Wouden. De organisaties zijn niet tegen een Centrale As, maar vinden dat de plannen van de provincie teveel slechte effecten heeft op de leefbaarheid en het landschap.
Het Nationaal Landschap De Noordelijke Wouden is een zeer bijzonder landschap in Nederland. De smalle strokenverkaveling met de elzensingels of houtwallen geven een zeer fijnmazige verzameling van kleine groene ruimten. Daarin zijn veel pingoruïnes te vinden als zeldzaam aardkundig verschijnsel uit de ijstijden. In dit kleinschalige landschap past geen nieuwe vierbaansweg, wanneer het veel beter met een tweebaansweg kan die hoofdzakelijk de oude wegen volgt.

Consequenties voor het lokale verkeer
Wat zijn de consequenties voor het lokale verkeer van de aanleg van een vierbaansweg waarop we 100 km per uur mogen rijden? De vierbaansweg veroorzaakt weer nieuwe knelpunten voor het landbouwverkeer, fietsers en voetgangers. Degene die het hele traject van Dokkum naar Nijega of Leeuwarden aflegt zal daar niet veel van merken, maar de bewoners van het gebied waar de vierbaansweg doorheen komt zullen vaak met een omweg moeten rijden.

Aansluiting van dorpen
Het grootste deel van het verkeer in de regio van de Centrale As is lokaal verkeer, dus binnen de dorpen en tussen de dorpen in het gebied. Er komen slechts 6 aansluitingen op de Centrale As: bij Dokkum, Broeksterwoude, Zwaagwesteinde, Quatrebras, Sumar en Nijega. De grote kernen Damwoude, Veenwouden en Burgum komen op de Centrale As door te kiezen voor de dichtsbijzijnde oprit. Afhankelijk van waar men heen wil kan dat voor Burgummers Quatrebras zijn of Sumar, zodat zij voor een groot deel de huidige wegen zullen blijven volgen, vaak weer over de brug naar Sumar. Iemand uit Veenwouden die naar Leeuwarden wil, gaat via de oude weg naar Quatrebras, nog steeds via de spoorwegovergang. Mensen uit de Valom moeten flink omrijden over Broeksterwoude, om naar Veenwouden te rijden. Mensen uit de omgeving van De Tike en Sumarreheide kunnen zelfs geen gebruik meer maken van de Hearrewei als ze naar Burgum willen, ze zullen over de kleine binnenwegen naar Sumar moeten rijden.
Een groot deel van het lokale verkeer zal dus nog gebruik moeten maken van de oude wegen. En een groot deel van het gebied wordt slechter bereikbaar.

Weinig verkeer op vierbaansweg
Het betekent ook, dat er op de vierbaansweg veel minder verkeer zal rijden dan nu, immers veel lokaal verkeer blijft op de oude wegen of moet grote stukken oude weg rijden om op de Centrale As te komen. Het zal een zeer lege vierbaansweg worden.

Knelpunten Dokkum
De ontwikkelingen in Dokkum richten zich voornamelijk op de westzijde: het winkelgebied Zuiderpoort, de toekomstige uitbreiding van industrieterrein Betterwird, de verdere uitbreiding van woningbouwplan zuidwest. Ook de weg naar Holwerd - Ameland ligt aan de noordwest-zijde van de stad. Op dit moment sluiten de voornaamste toevoerwegen naar Dokkum (vanuit Damwoude en Aldtsjerk) aan de zuidwest zijde aan op de ringweg Dokkum. Dus daar waar een groot deel van het verkeer toch al moet zijn. De vierbaans Centrale As sluit echter aan op de oostzijde van Dokkum. Voor auto- en vrachtverkeer bestemd voor de westzijde en het verkeer richting Holwerd betekent dit een aanzienlijke toename van het aantal kilometers. Bovendien gaat al het verkeer voor Dokkum en noordelijker over de brug in de oostelijke ringweg over het Dokkumer Grootdiep. Deze brug verwerkt jaarlijks ongeveer 12.000 vaarbewegingen. In het hoogseizoen is de brug dagelijks meer dan 30 keer geopend en staat het verkeer per opening zo’n 5 minuten stil. De brug zal voor een nieuw knelpunt zorgen en daarmee wordt de bereikbaarheid van het gebied voorbij Dokkum (zowel richting Holwerd als richting Lauwersmeer) niet verbeterd maar verslechterd.

Spitsproblemen noord-Leeuwarden
Door de aanleg van de vierbaans Centrale As zal een forse extra verkeersstroom vanuit Drachten via Hurdegaryp naar noord-Leeuwarden rijden. Verkeer uit noordoost Friesland met bestemmingen zuid-Leeuwarden zal via Hurdegaryp blijven rijden, want via de nieuwe rondweg bij Garyp rijden ze 19 km om. De spitsproblemen in het noorden van Leeuwarden zullen daarom bij aanleg van de Centrale As toenemen.

Nieuwe rondweg Garyp
In de Centrale As is ook een nieuwe, extra rondweg bij Garyp opgenomen: tweebaans, 100 km/u. Deze rondweg zal een waardevol weidevogelgebied doorsnijden. Garyp heeft al een rondweg 80 km/u en krijgt zelf geen aansluiting op de nieuwe rondweg. De bestaande rondweg van Garyp wordt niet intensief gebruikt en ook voor de toekomst verwacht de provincie geen grote drukte die deze weg niet aankan. De aanleg van een extra rondweg rond Garyp is dan ook volstrekt overbodig.

Ontlasting van Trynwâlden en sluipwegen
Een belangrijk knelpunt in de verkeersveiligheid en de leefbaarheid in het gebied vormt de N361: een tweebaans 100 km/u-weg van Dokkum langs Aldtsjerk, waarna de weg met 50 km/u dwars door Oentsjerk en Gytsjerk gaat. De Centrale As is mede bedoeld om deze weg te ontlasten. Door de aanleg van een vierbaans 100 km/u weg hoopt men dat het verkeer van Dokkum naar Leeuwarden voor de Centrale As zal kiezen en niet voor de N361. Echter: de Centrale As is niet de kortste verbinding en sluit bovendien aan de oostzijde op Dokkum aan. Met name voor verkeer van de bedrijventerreinen aan de westzijde van Dokkum met bestemming Leeuwarden zal de N361 korter en sneller zijn. In de dorpen zal deze weg mooi worden heringericht, maar de weg tussen Aldtsjerk en Dokkum blijft waarschijnlijk gewoon bestaan.

Versmalling bestaande wegen
Het sluipverkeer over de binnenwegen is ook een probleem dat met de Centrale As moet worden opgelost. Dit sluipverkeer kan alleen worden aangepakt indien het bestaande wegennet onaantrekkelijk wordt gemaakt voor de lokale weggebruiker. Deze zogenaamde afwaardering wordt overgelaten aan de gemeenten. Uit geen enkel document blijkt dat de gemeenten deze afwaardering ook daadwerkelijk gaan uitvoeren. Het is zelfs zo dat eerdere plannen om wegen af te sluiten voor autoverkeer (bijvoorbeeld de Zomerweg en de Foksegatten) onder druk van de bevolking geschrapt zijn. De Centrale As maakt verkeer over de binnenwegen juist noodzakelijk, want de scholen en winkels zullen voor de bewoners op een andere manier niet bereikbaar zijn. Juist door de keuze van een vierbaansweg moeten de binnenwegen zorgen voor een goede bereikbaarheid van de dorpen. Een Centrale As die tweebaans is zorgt voor een betere bereikbaarheid zodat de binnenwegen kunnen worden afgewaardeerd.

Kosten
De aanleg van de vierbaans Centrale As gaat minstens € 235 miljoen kosten. Maar slechts een deel van de noodzakelijke kosten voor de totale project zijn hierin meegenomen. Wil de nieuwe weg werkelijk als centrale as in het gebied functioneren, dan zal het onderliggende wegennet met concrete fysieke maatregelen moeten worden afgewaardeerd. De aanzienlijke kosten die deze maatregelen met zich meebrengen, moeten door de gemeenten worden opgebracht. Met name Dantumadeel en Dongeradeel zullen deze kosten niet zullen kunnen opbrengen. De noodzakelijke aanpassingen zullen dus niet of pas op lange termijn worden uitgevoerd. De aanzuigende werking van de Centrale As zal daardoor tegenvallen en de verbetering van de verkeersveiligheid in het gebied zal ver achter blijven bij de huidige provinciale prognoses.

Krimp bevolking
In de gemeenten Dongeradeel, Dantumadeel en Tytsjerksteradiel krimpt de bevolking sinds enkele jaren. De provincie heeft haar besluit voor de vierbaans Centrale As gebaseerd op volstrekt achterhaalde gegevens en heeft geen rekening gehouden met een aantal belangrijke ontwikkelingen. De provincie ging bij haar besluit in 2006 uit van een bevolkingsgroei tussen 2000 en 2020 van 9% en een groei van de werkgelegenheid van 11%. Nu gaat de provincie er van uit dat de bevolking na 2010 afneemt en ze ziet al een sterke vergrijzing. Dat betekent dat het woon-werkverkeer afneemt en de spits minder druk wordt. Zal de politiek in 2009 weer voor een vierbaansweg kiezen?

Economische crisis
Naast de financiering van de hoge kosten en de krimp van de bevolking krijgen we ook nog te maken met een economische crisis. Aanleiding voor Geert Mak en Rein Hofstra om een artikel in de Leeuwarder Courant (30-12-08) te schrijven: “Tijd voor bezinning op As en Haak”. Ze zeggen daarin dat je juist in een tijd van economische crisis en
krimpende bevolking de veranderde omstandigheden nuchter onder ogen moet zien. Een moderne tweebaansweg is passend in dit landschap. “Met deze vierstrooksweg creëer je alleen maar een illusie, .... de prijs van dat lege symbool is hoog, zowel landschappelijk als financieel”.

Beter het groene alternatief
De hoge kosten, de krimp en de crisis zijn extra argumenten om te zoeken naar een betere manier om de knelpunten in noordoost-Friesland op te lossen. Een tweebaansweg van 80 km/u die om Burgum en Damwoude heen gaat met een
aanpassing van de bestaande wegen door Veenwouden en Hurdegaryp is hiervoor een uitstekend alternatief. Hiermee wordt het landschap voor een groot deel gespaard en zijn er geen stoplichten meer, evenals de spoorovergangen en de brug. Met 80 km/u kun je doorrijden van Dokkum naar Nijega, dat gaat dus veel sneller dan de huidige route.

Acties
Vanaf 2004 zijn de verschillende organisaties al actief met voorlichting over het landschap en het aandragen van verbeteringen van de plannen van de provincie. Niet alleen met demonstraties, maar ook met sympathieke activiteiten zoals een middeleeuwse wandeling in 2007, De Fleurige Omgong. In 2008 organiseerden ze een voorlichtingsavond in De Pleats in Burgum met allerlei sprekers die zeer druk werd bezocht.

Inspraak tegen Centrale As
De provincie heeft een inpassingsplan voor de Centrale As gemaakt, vroeger heette dit een bestemmingsplan. Het voorontwerp van dit inpassingsplan ligt op dit moment ter inzage en we kunnen tot en met 2 maart hierop inspreken en onze bezwaren maken. Natuurlijk zullen de voorstanders van het groene alternatief dat doen, in de hoop dat de provincie dit alternatief zal verwerken in het ontwerp-inpassingsplan dat rond de zomer wordt verwacht. Het is van groot belang dat iedereen zijn stem laat horen, zodat het de overheden duidelijk wordt, dat ze hun plannen moeten aanpassen. U kunt zowel schriftelijk als mondeling uw mening doorgeven aan gemeenten en provincie. Hierbij kunt u gebruik maken van een voorbeeldbrief dat It Griene Erfgoed heeft gemaakt. U kunt het vinden op de website www.stige.nl onder “laatste nieuws”. En natuurlijk kunt u het alternatief ondersteunen door donateur te worden van It Griene Erfgoed. De vierbaans Centrale As is geen goede oplossing voor de verbetering van de bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid. Alle reden om te kiezen voor het behoud van het Nationale Landschap en een oproep te doen aan de provincie Fryslân om te kiezen voor een tweebaansweg.

Naar boven